UŻYTKOWOŚC POSZCZEGÓLNYCH RAS

wykorzystano materiały z wykładów z "PSYCHOLOGII PSÓW" z kursu na Asystenta i Sędziego Kynologicznego ZKwP 2011 - Oddział Kraków
autor: P. mgr Ewa Bukład - Międzynarodowy Sędzia Kynologiczny



Kształtowanie się ras powstaje poprzez wybór do hodowli zwierząt o pożądanych cechach tak fizycznych, jak i psychicznych. W ciągu stuleci hodowli psów na całym świecie, nastąpiło powstanie przeróżnych ras i odmian, a także zmian wzorców behawioralnych.

Międzynarodowa Federacja Kynologiczna (FCI) podzieliła uznane przez siebie rasy na 10 grup, przy czym, przynajmniej teoretycznie, mają one odzwierciedlać pochodzenie oraz użytkowość ras należących do poszczególnych grup.

Grupa I – Owczarki i psy pasterskie ( oprócz szwajcarskich psów pasterskich ) :

Grupa ta skupia psy, które pomagały przy pilnowaniu i przepędzaniu stad zwierząt domowych. Można w tej grupie wyróżnić dwa typy użytkowe :

1) .Psy do pilnowania stad przed drapieżnikami i rabusiami.

Pełnią one funkcję obronną. W kontaktach z ludźmi – nieufne do obcych. Odważne, waleczne, gdy zajdzie potrzeba, ale zrównoważone. Mają słabo wyrażony instynkt łowiecki, przypuszczalnie jako efekt wieloletniej selekcji, preferującej osobniki akceptujące oddane im w opiekę zwierzęta gospodarskie i pilnujące stada, nawet w czasie wielomiesięcznych wypasów w górach.

2). Psy pasterskie zaganiające, biorące bezpośredni udział w pracy przy stadzie.
Służą do zaganiania stad owiec, gęsi, kaczek czy bydła (kóz, świń, reniferów ), oraz do prowadzenia ich w określone miejsce. Od szczenięcia psy te podkradają się i zaganiają wszystko, co się rusza. Zachowania te stanowią wyraz chęci wypełnienia genetycznej instrukcji związanej z otaczaniem zwierzyny podczas polowania. ( określenie odległości od stada, okrążenie stada, zaganianie do środka okręgu, zaczajanie się, przypadanie do ziemi i obserwacja stada, następnie zaganianie stada w określonym kierunku). Psy te w trakcie pracy stale współpracują z pasterzem. W kontaktach z ludźmi są przyjacielskie i na ogół łatwo się podporządkowują.

Grupa II – Pinczery, sznaucery, molosy i psy szwajcarskie górskie :

Wiele psów z tej grupy – wykorzystywane jest jako psy obronne i stróżujące, psy pociągowe, juczne i ratownicze. Charakteryzują się one dużą odwagą, twardością i czujnością. Mają skłonność do dominacji Psy stróżujące ostrzegają donośnym szczekaniem. Psy obronne w sposób naturalny zachowują się agresywnie wobec każdej osoby wchodzącej na ich terytorium. Są podejrzliwe. Gdy widzą zagrożenie, lub zostaną sprowokowane – mogą w każdej chwili zaatakować. Mogą także szczekaniem, warczeniem i niedwuznacznie wrogą postawą – trzymać intruzów na odległość.

Grupa III – Teriery :

Są, jak nazwa wskazuje – norowcami ( psy ziemne ). Używane w czasie polowań z psami gończymi dla wypłaszania zwierzyny z nor, oraz staczanie z nią walki w ich legowiskach.
Psy te charakteryzuje : duża pobudliwość, ostrość, twardość i silny pęd do pogoni za każdą zwierzyną,. zajadłość, duża ruchliwość oraz zwiększona odporność na ból.
Z przymiotów terierów, jako psów myśliwskich należy wymienić : pojętność, doskonały wiatr, ciętość, odwagę graniczącą z zuchwałością, szybkość, zwrotność i wytrzymałość
Psy te mają wrodzoną skłonność do pracy nie tylko w norach, ale także na powierzchni ziemi i na wodzie w charakterze płochaczy i aporterów zwierzyny drobnej. Można je również układać do tropienia postrzałków zwierzyny płowej i czarnej, a szczególnie nadają się do polowania na dziki.

Jest to wyspecjalizowana grupa ras psów myśliwskich . Dzięki głośnemu szczekaniu pod ziemią, myśliwy może zlokalizować norę zwierzęcia. Psy te ponadto świetnie spisują się w tępieniu szczurów i innych gryzoni.
Są czujne, reagujące na każdy bodziec, stale w napięciu, ale łatwe w kontaktach, ufne i przyjacielskie., nie bojaźliwe.

Grupa IV – Jamniki :

Pierwotnym zadaniem jamników nie było „norowanie”, lecz gonienie i głoszenie zwierza po tropie. Były więc psami gończymi używanymi do polowania na powierzchni ziemi m.in. na zające. Po wprowadzeniu zakazu łowienia borsuków, lisów i innych zwierząt drapieżnych w potrzaski i za pomocą trutek – zaczęto używać jamników – ze względu na ich mały wzrost i wrodzoną ciętość – do polowania na te drapieżniki – w norach.
Jamniki mają bardzo silny instynkt łowiecki - pasję myśliwską, szybkość, wytrwałość. Są twarde i nieustępliwe, stąd stosuje się je także do osaczania czarnej zwierzyny, a jamniki królicze do wypłaszania z nor królików. Mają doskonałą zdolność posługiwania się wiatrem.

Niezależnie od różnic w pokroju, wszystkie rasy jamników różniące się rodzajem szaty, mają też pewne odmienne cechy psychiczne. I tak – jamnik krótkowłosy ma wybitną skłonność do gonienia i głoszenia zwierza po tropie, znakomity zmysł powonienia, nadzwyczajną wytrwałość podczas gonu, a także ciętość. Odznacza się jednak pewną krnąbrnością.
Jamnik długowłosy jest łagodny, ma większą od jamnika krótkowłosego – podatność do tresury, gonienie i głoszenie zwierzyny „ na oko „ oraz skłonność do aportowania i do pracy w wodzie. Natomiast jamnik szorstkowłosy ma większą ciętość. Niestety równocześnie utracił pewne cenne właściwości psa gończego, a nawet zdarzają się osobniki, które w ogóle nie mają skłonności do oszczekiwania zwierzyny. Wszystkie jednak jamniki mają cechy psychiczne psa myśliwskiego.
Obecnie jamniki są często chowane jako psy towarzyszące w miastach, choć większość z nich nie utraciła łowieckiej pasji.

Grupa V – Szpice i psy ras pierwotnych :

Do tej grupy należą w przeważającej mierze rasy naturalne, wytworzone przez stulecia ostrej selekcji w trudnych warunkach środowiska, przy częściowej przynajmniej izolacji geograficznej. Są to więc z reguły psy bardzo sprawne i odporne na warunki atmosferyczne.
W zachowaniu psów ras arktycznych możemy wyróżnić wiele cech charakterystycznych. Dawniej wynikały one ze specyficznych potrzeb zamieszkujących Arktykę plemion Eskimosów, a w ciągu ostatnich osiemdziesięciu lat z potrzeb ludzi hodujących je specjalnie do wyścigów psich zaprzęgów.

Podział psów grupy V – pod względem ich zastosowania :

1) Psy zaprzęgowe
2) Psy myśliwskie
3) Psy stróżujące i pasterskie
4) Psy pilnujące i do towarzystwa.
5) Psy towarzyszące.
6) Psy ras pierwotnych.

Psy zaprzęgowe są bardzo inteligentne i przystosowane do najcięższych i najbardziej niebezpiecznych warunków. Potrafią wywęszyć otwartą wodę, wyczuwają niedźwiedzie polarne i schodzą im z drogi, a co najważniejsze – zabierają ludzi w miejsca, do których nigdy nie dotarliby oni na własnych nogach.
Charakteryzuje je w dużej mierze odwaga, niezależność i ciętość do zwierząt, a z drugiej strony łagodny, przyjazny stosunek do ludzi i niezmierne przywiązanie do opiekuna.
Chociaż kochają ludzi, niekoniecznie nadają się na psa domowego. Niemal wszystkie lubią poznawać nowe tereny, co oznacza, że mogą często znikać. Mają silną „żyłkę łowiecką”, wynikającą z głęboko zakorzenionego instynktu. Psie zaprzęgi charakteryzują się strukturą organizacyjną taką samą jak wilcze watahy, posiadają przywódcę, który koordynuje zachowania pozostałych członków zespołu.
Psy zaprzęgowe odgrywają ogromną rolę w życiu ludów arktycznych i stanowią element ich cywilizacji, a dzisiaj używane są na całym niemal świecie do sportów zaprzęgowych.

Psy myśliwskie są używane do polowań w Skandynawii – na łosie, maskonury na stromych skałach na brzegach fiordów i morza. Karelski pies na niedźwiedzie jest wielostronnym psem myśliwskim do polowań na drapieżniki jak lisy i niedźwiedzie ale i na grubą zwierzynę tj. łosie, jelenie, dziki. Szpic fiński – na ptactwo, a Łajki są nie tylko wielostronnymi psami myśliwskimi, ale także psami pociągowymi i zaprzęgowymi. Szpic japoński – Hokkaido jest używany też do polowań na niedźwiedzie i inną zwierzynę, a nie tylko jako pies do towarzystwa. Psy te charakteryzuje nieustraszoność, energia, uwaga i żywotność, oraz wytrwałość, duma i pewność siebie, oraz siła, a w szczególności odporność na warunki atmosferyczne.

Psy stróżujące i pasterskie mają wyraźny instynkt zaganiania, jednakże bez wyraźnego instynktu łowieckiego.. Są też znakomitymi stróżami. Ich zachowanie jest żywe. Są bystre, odważne ale przyjacielskie, energiczne, czujne, wytrzymałe. Spośród tych psów – szwedzki vastgotaspets, przy swych predyspozycjach psa stróżującego i pasterskiego jest obecnie użytkowany jako pies gończy.

Psy pilnujące i do towarzystwa są czujne, żwawe, pojętne, przywiązane do swojego właściciela, ale nieufne w stosunku do obcych. Brak instynktu myśliwskiego predysponuje je do roli idealnego stróża domu. Nie są bojaźliwe, ani agresywne. Nie są specjalnie wrażliwe na warunki atmosferyczne

Psy towarzyszące pewne siebie, spokojne, zrównoważone, o wysokim progu pobudliwości, bardzo inteligentne, czujne i wierne. Przywiązane do rodziny, w stosunku do obcych nieraz nieufne lecz nie agresywne. Nie posiadają w zasadzie instynktu łowieckiego. Pies japoński – Kai – jest nie tylko psem towarzyszącym, ale jest używany do polowań na jelenie i dziki. Ma wybitną skłonność do tworzenia sfory, co przyczyniło się do utrzymania czystości rasy. Także inny pies rasy japońskiej – Kishu – zadziwiająco wytrwały, o naturalnym zachowaniu, zarazem pełen godności, szlachetny, używany jest też obecnie przede wszystkim w polowaniach na dziki, zaś dawniej również na jelenie. Psem o wyostrzonych zmysłach i dużej czujności jest także pies rasy japońskiej – Shiba – używany także do polowań na ptaki i drobną zwierzynę. Podobnie do polowania używany jest inny pies towarzyszący rasy japońskiej – Sikoku – twardy, wybitnie wytrzymały, o wyostrzonych zmysłach, zapalony myśliwy na dziki, ale dla swojego pana łagodny.

Psy ras pierwotnych mają różne zastosowanie w zależności od cech charakteru.: jako psy obronne i pilnujące, myśliwskie (szczególnie na króliki), oraz psy do towarzystwa. Np. basenji to pies myśliwski tropiący wzrokiem, a jako ciekawostke tej rasy można podac, że pies ten w chwili ekscytacji nie szczeka, lecz jodłuje.

Grupa VI - Psy gończe, posokowce i rasy pokrewne :

Jest to jedna z najstarszych grup psów myśliwskich. Używano ich do polowań już od czasów starożytnych. Były używane do pościgu za zwierzyną, pracowały w sforze, pojedynczo lub parami. W czasach dawniejszych psy gończe zapędzały zwierzynę do sieci lub oszczekując i osaczając zatrzymywały w miejscu, pozwalając myśliwym zbliżyć się i dobić ją oszczepem. Popularne były szczególnie polowania konne z gończymi, szczególnie za lisem. Ogary polowały pojedynczo lub w sforze, Obecnie gonią zwierza po ciepłym tropie z głośnym oszczekiwaniem o różnej tonacji i melodyjności głosów zwanym graniem a następnie z głośnym gonem – ścigają zwierza. Głos psa ma ton niższy, suki wyższy. Obwieszczają w ten sposób kierunek ucieczki zwierzyny i zapędzają ją w kierunku myśliwego. Podobnie zachowuje się nasza druga polska rasa – gończy polski. Zastosowanie broni palnej stworzyło potrzebę wyhodowania nowych ras psów gończych – posokowców, goniących postrzeloną zwierzynę po śladzie. Wszystkie psy tej grupy charakteryzuje bardzo silny instynkt łowiecki. Mają doskonałą orientację w terenie i są bardzo wytrzymałe. Przystosowane do pracy w sforze wykazują bardzo niewiele agresji wewnątrzgatunkowej i są zazwyczaj bardzo przyjaźnie nastawione do ludzi. Cechuje je duża samodzielność.
Używane do szukania zranionej lub martwej zwierzyny, muszą wykazywać się bardzo dobrym węchem. Ich zadaniem bowiem jest doprowadzenie do postrzałka po sfarbowanym tropie nawet po wielu godzinach od zranienia zwierza.

Grupa VII – Wyżły

Są to psy, których zadaniem jest wyszukiwanie zwierzyny, pokazywanie miejsca jej ukrycia myśliwemu, a następnie aportowanie postrzałków. Istotną cechą wszystkich wyżłów jest umiejętność stójki. Polega ona na natychmiastowym zatrzymaniu się psa po zwietrzeniu zwierzyny, często z uniesiona łapą, wyprężonym ciałem i nieruchomym ogonem. Głowa jest zawsze zwrócona w kierunku źródła zapachu ( szczególnie ptaków łownych – kuraków ). Sekundowanie, to cecha wrodzona wyżłów, na widok wystawiającego drugiego psa, pomimo, że pies ten zwierzyny nie zwietrzył. Największą predyspozycję do sekundowania mają pointery i setery angielskie, a z wyżłów kontynentalnych – wyżły niemieckie krótkowłose, wyżły węgierskie krótkowłose oraz spaniele bretońskie.

Zachowanie to uważa się za rezultat dużej redukcji zachowania agonistycznego wyselekcjonowanej w ciągu wielu lat współpracy z człowiekiem. Wiele psów tej grupy używanych jest jako wielostronne psy myśliwskie

Grupa VIII - Psy aportujące, płochacze i dowodne

Podstawowym zadaniem psów tej grupy jest odnalezienie i przyniesienie ustrzelonej zdobyczy ( głównie ptactwa i drobnej zwierzyny ). Ten typ psów pracujących ukształtował się po wprowadzeniu polowań z bronią palną.
Psy aportujące ( aportery, zwane tez retrieverami ) mają bardzo dobry węch i wrodzoną pasję aportowania. Bardzo dobrze wykonują swoje zadania przy wykrywaniu narkotyków, materiałów wybuchowych oraz jako psy ratownicze.
Są psami sprawnymi fizycznie, wytrzymałymi i odpornymi na warunki atmosferyczne. W stosunku do ludzi są bardzo przyjazne i ufne. Ze względu na te cechy stały się obecnie ulubionymi psami rodzinnymi.
Płochacze są psami przeznaczonymi do wypłaszania ptactwa i drobnej zwierzyny z gęstych zarośli i szuwarów. Obecnie używane są do tropienia, oszczekiwania, wypłaszania na strzał, a następnie wyszukiwania i aportowania ustrzelonej drobnej zwierzyny zarówno w zaroślach jak i w wodzie. Są zazwyczaj niezbyt duże, za to obdarzone dużą ruchliwością. Z reguły w stosunku do ludzi są przyjazne i ufne i dlatego też stały się obecnie popularnymi psami towarzyszącymi.
Psy dowodne wyróżniają się dużym zamiłowaniem do pracy w wodzie. Np. portugalskie psy wodne (Cao de agua) używane są przez rybaków portugalskich, jako niezbędne w ich życiu. Psy te posiadając wspaniałe umiejętności pływackie i płetwowate łapy – przekazują wiadomości między łodziami, pomagają rybakom w zakładaniu sieci w wodzie, oraz zapędzaniu do nich ryb, aportują zgubione przedmioty, a nawet ratują tonących ludzi. Natomiast irlandzki spaniel wodny ( Irish water spaniel ) jest bardzo ceniony przez myśliwych za pracę w wodzie i na bagnach, często nurkując za postrzelonymi kaczkami. Jego specjalnością jest aportowanie rannych ptaków. Jest pełen odwagi i inicjatywy. Używany jest także do polowania na wydry oraz szczury piżmowe.

Grupa IX - Psy ozdobne i do towarzystwa

Psy te pełnią bardzo ważną funkcję w życiu ludzi, szczególnie starszych, samotnych, chorych, a także dzieci, które mają trudności w kontakcie ze światem. Psy z tej grupy są nie tylko ozdobą i rozrywką dla swoich właścicieli i ich rodzin, ale także zalecane jako forma psychoterapii przez dotrzymywanie im towarzystwa. Ma to ścisły związek z osobowością psa. Rasy tej grupy są z reguły o usposobieniu żywym. Są czułe, łagodne i bardzo inteligentne, a także nadzwyczaj przywiązane do swego pana i jego bliskich.
Niektóre z nich są swawolne skore do błazeństw, inne natomiast poważne, niezbyt aktywne, jeszcze inne nieufne do obcych, a równocześnie czujne i odważne, ale na ogół nie agresywne

Grupa X - Charty

Charty w przeszłości od pradawnych czasów używane były przez myśliwych do polowań, przy czym ich zadaniem było dogonienie zwierzyny i zadławienie jej samodzielnie.
Tak więc udział myśliwego ograniczał się do wypuszczania psów na świeży trop i odebrania zdobyczy przed jej rozszarpaniem. Przy tego rodzaju polowaniu bardzo ważnym zmysłem było nie powonienie, lecz dobry wzrok
Tym też świetnym wzrokiem – charty posługują się do dziś i to dużo lepiej, niż inne rasy.
Było to zatem polowanie w bezpośrednim pościgu, wykorzystywane obecnie przy organizowaniu wyścigów chartów, czy coursingów.
Ten sposób polowania, utrwalony przez lata, przyczynił się prawdopodobnie do stosunkowo małej skłonności chartów do podporządkowania się człowiekowi.
Chart afgański jest psem dumnym i zachowuje się z dystansem, a nawet z pewna dozą dzikiej porywczości..
Saluki do obcych zachowuje się z rezerwą. Jest godny, inteligentny i niezależny. Chart rosyjski – borzoj jest natomiast zrównoważony i spokojny. Jednakże na widok zwierzyny staje się podniecony, a jego reakcje są gwałtowne. O charcie irlandzkim –wilczarzu – mówi się, ze jest on „jagnięciem” w domu, a lwem na polowaniu. Natomiast chart szkocki – deerhound jest łagodny i przyjacielski, posłuszny i łatwy do ułożenia. Nie jest nieufny, ani lękliwy. Zachowuje się ze spokojem i godnością. Chart hiszpański – galgo espanol jest nadal użytkowany jako pies myśliwski do polowania na zające w odkrytym terenie. Greyhound jest obdarzony godną uwagi wytrwałością. Inteligentny, łagodny, czuły, o zrównoważonym charakterze, jednak czasem chimeryczny. Podobne cechy charakteru wykazuje także whippet. Charcik włoski zachowuje się z rezerwą, jest czuły i łagodny, powściągliwy, ale posłuszny. Chart węgierski ( Magyar agar ) jest starą rasą myśliwską. Nie do zmęczenia szybki, wytrzymały i odporny. Wyróżnia się w wyścigach chartów, gdzie na niektórych dystansach jest szybszy od greyhounda. Z natury zachowuje się nieco z rezerwą, ale nie jest nieśmiały. Jest czujny, inteligentny i wierny. Nie jest agresywny, ani kąśliwy. Ma dobrze rozwinięty instynkt obronny. Chart afrykański – azawakh jest bystry, żywy, uważny, czujny, ale powściągliwy. Do obcych odnosi się z rezerwą graniczącą z niechęcią, a niekiedy może być dziki. Umie jednak być łagodny i czuły w stosunku do osób, które akceptuje. Marokański slougi szlachetny i wyniosły, ale bardzo przywiązany do właściciela, którego w razie potrzeby broni. Ma silny instynkt łowiecki. Jest zdolny do długotrwałego wysiłku, ale ceni sobie komfort życia w mieszkaniu. Natomiast nasz rodzimy chart polski jest pewny siebie, odważny i powściągliwy. W pościgu szybki, bardzo zręczny i wytrzymały. W akcji działa szybko i gwałtownie. Jak z powyższego porównania wynika – istnieje duża różnorodność charakterów – zachowań oraz użytkowości poszczególnych ras tej grupy FCI.

WZORCE RAS ZKwP

WRÓĆ